Tiết 73 (Tiếng Việt)
THỰC HÀNH VỀ HÀM Ý (T1)
I. Mục tiêu bài học
1. Về kiến thức
- Khái niệm hàm ý
- Một số cách thức tạo hàm ý thong dụng
- Một số tác dụng của cách nói có hàm ý
2. Về kĩ năng
- Kĩ năng nhận diện hàm ý, phân biệt hàm ý với nghĩa tường minh
- Kĩ năng phân tích hàm ý: cách thức tạo hàm ý; tác dụng của hàm ý
- Kĩ năng sử dụng cách nói có hàm ý
3. Về thái độ
Có ý thức và thói quen sử dụng và tạo hàm ý trong các trường hợp cụ thể
II. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
1.Chuẩn bị của giáo viên:
- Sgk, giáo án, thiết kế, sgv, chuẩn kiến thức- kĩ năng.
2. Chuẩn bị của học sinh:
Sgk, vở soạn, vở ghi.
Chuẩn bị bài ở nhà.
III. Cách thức tiến hành
- Nêu và giải quyết vấn đề, giảng bình, thuyết trình, vấn đáp,thảo luận nhóm…
IV. Tiến trình bài dạy:
1. Ổn định lớp:
2. Bài mới

Hoạt động của GV và HS
Nội dung cần đạt

- GV: Thế nào là hàm ý?
- HS trả lời






- GV: Đọc đoạn trích (SGK) và phân tích theo các câu hỏi (SGK). A Phủ đã cố ý vi phạm phương châm về lượng khi giao tiếp như thế nào?
- HS thảo luận và phát biểu cá nhân












- GV: Đọc đoạn trích (SGK) và trả lời các câu hỏi
a) Bá Kiến nói: “Tôi không phải là cái kho”. Nói thế là có hàm ý gì?. Cách nói như thế có đảm bảo phương châm cách thức không?
- HS suy nghĩ và trả lời




b) ở lượt lời thứ nhất và thứ hai của Bá Kiến có những câu dạng câu hỏi. Những câu đó nhằm mục đích gì, thực hiện hành động nói gì? Chúng có hàm ý gì?
- HS thảo luận nhóm và cử đại diện trình bày












c) ở lượt lời thứ 1và thứ hai của Chí Phèo đều không nói hết ý. phần hàm ý còn lại được tường minh hoá ở lượt lời nào? Cách nói ở hai lượt lời đầu của Chí Phèo không đảm bảo phương châm hội thoại nào?
- HS suy nghĩ và trả lời



- HS đọc và phân tích truyện cười (SGK)
a) Lượt lời thứ nhất của bà đồ nhằm mục đích gì, thực hiện hành động nói gì, có hàm ý gì?
- HS suy nghĩ và trả lời






b) Vì sao bà đồ không nói thẳng ý mình mà chọn cách nói như trong truyện?
- HS suy nghĩ và trả lời

- GV nêu vấn đề: Qua những phần trên, anh (chị) hãy xác định: để nói một câu có hàm ý, người ta thường dùng những cách thức nói như thế nào? Chọn phương án trả lời thích hợp (SGK)
HS suy nghĩ, tổng hợp và trả lời.
I. Ôn lại khái niệm về hàm ý :
Hàm ý: Là những nội dung, ý nghĩ mà người nói không nói ra trực tiếp bằng từ ngữ, tuy vẫn có ý định truyền báo đến người nghe. Còn người nghe phải dựa vào nghĩa tường minh của câu và tình huống giao tiếp để suy ra thì mới hiểu đúng, hiểu hết ý của người nói.
II. Thực hành về hàm ý :
1. Bài tập 1:
- Lời đáp của A Phủ thiếu thông tin cần thiết nhất của câu hỏi: Số lượng bò bị mất (mất mấy con bò?). A Phủ đã lờ yêu cầu này của Pá Tra.
- Lời đáp có chủ ý thừa thông tin so với yêu cầu của câu hỏi: A Phủ không nói về số bò mất mà lại nói đến công việc dự định và niềm tin của mình (Tôi về lấy súng thế nào cũng bắn được con hổ này to lắm)
- Cách trả lời của A Phủ có độ khôn khéo: Không trả lời thẳng, gián tiếp công nhận việc để mất bò. Nói ra dư định “lấy công chuộc tội” (bắn hổ chuộc tội mất bò); chủ ý thể hiện sự tin tưởng bắn được hổ và nói rõ “con hổ này to lắm”.
Cách nói hòng chuộc tội, làm giảm cơn giận dữ của Pá Tra . Câu trả lời của A Phủ chứa nhiều hàm ý
2. Bài tập 2:
a) Câu nói của Bá Kiến với Chí Phèo: “Tôi không phải là cái kho” có